Handlowiec pyta ERP, kiedy zlecenie będzie gotowe, i dostaje datę. Potem dzwoni na halę, bo tej dacie nie wierzy. Ten telefon pokazuje, że system policzył coś innego, niż handlowiec chciał wiedzieć.
Skąd ERP bierze datę
W podstawowym rachunku data wynika z marszruty. Każda operacja ma normę czasową: czas przygotowawczo-zakończeniowy i czas jednostkowy. System sumuje je po kolei, czasem dodaje stałe czasy przejścia między operacjami i liczy od dnia startu. Wynik to czas pracy, którego zlecenie potrzebuje, gdy każde gniazdo czeka na nie wolne.
Obciążenia gniazd ten rachunek zwykle nie zna. Wyjątkiem jest firma z modułem planowania z ograniczoną zdolnością, w którym ktoś utrzymuje kalendarze gniazd, dostępność i aktualne zlecenia. Wtedy data może uwzględniać to, co już stoi w kolejce. Jeśli masz taki moduł, sprawdź, czy dane w nim są świeże, bo wynik jest tak dobry jak one. Jak dokładnie liczy Twój system, sprawdzisz w jego dokumentacji i konfiguracji.
Kolejka i wąskie gardło
Kolejka to zlecenia, które doszły do gniazda i czekają, aż maszyna albo ludzie będą wolni. Wąskie gardło to gniazdo, do którego trafia więcej pracy, niż zdąży wykonać. Zlecenia piętrzą się przed nim, więc termin całego zlecenia zależy od tego jednego miejsca. Suma czasów operacji tego nie pokaże.
Przykład na danych wymyślonych, które nie pochodzą od żadnej firmy. Zlecenie ma cztery operacje, a kolejki przed gniazdami są takie:
| Gniazdo | Praca według normy | Kolejka przed gniazdem |
|---|---|---|
| Cięcie | 2 godz. | 1 dzień roboczy |
| Gięcie | 3 godz. | 6 dni roboczych |
| Spawanie | 6 godz. | 2 dni robocze |
| Malowanie | 1 godz. | 3 dni robocze |
Norma daje 12 godzin pracy, czyli przy ośmiogodzinnej zmianie półtora dnia roboczego. ERP pokazuje więc datę za półtora do dwóch dni. Gdyby zlecenie czekało w każdej kolejce do końca, hala odda je po mniej więcej czternastu dniach roboczych (dwanaście dni kolejek plus półtora dnia pracy). To uproszczenie, bo kolejki zmieniają się, gdy zlecenie jedzie przez halę, ale rząd wielkości jest widoczny. Najdłuższe czekanie jest przed gięciem i to ono ustawia termin.
Dlaczego przelot z historii zawiera kolejkę, a norma nie
Przelot to czas, w którym zlecenie przeszło przez produkcję od startu do zakończenia, razem z czekaniem przed gniazdami. Historia przelotów opisuje zlecenia takie, jakie naprawdę przeszły przez halę. Norma opisuje zlecenie, które nigdzie nie czeka.
Weźmy dziesięć podobnych zleceń z historii, też wymyślonych: 9, 11, 12, 12, 13, 14, 15, 17, 21 i 26 dni roboczych. Norma z marszruty mówiła dla każdego z nich o półtora do dwóch dni. Pięć z dziesięciu zleceń trwało dłużej niż 13 dni, więc termin 13 dni przekroczy co drugie podobne zlecenie. Termin P80 wynosi tu 17 dni: w ośmiu zleceniach z dziesięciu czas zmieścił się w 17 dniach. W dwóch był dłuższy.
Zlecenia, które jeszcze trwają, też coś mówią. Te najdłuższe nie wchodzą do historii samych zakończonych, więc termin liczony tylko z nich wychodzi za krótki. Kalkulator terminu liczy je jako obserwacje niepełne, estymatorem Kaplana–Meiera.
Historia ma jeszcze jedno ograniczenie. Mówi, jak bywało zwykle. Nie wie, że dziś w gięciu stoi więcej roboty niż w typowy tydzień. Dlatego samo P80 z tabeli nie zna bieżącej kolejki. Panel produkcji liczy datę z historii przelotów podobnych zamówień i dolicza kolejkę gniazd.
Jak to widać na co dzień
Handlowiec dzwoni na halę. Kierownik zmiany patrzy na tablicę albo odpowiada z pamięci, że gięcie jest zawalone i będzie tydzień, może dwa. Handlowiec wpisuje datę do maila do klienta. Dzień później inne zlecenie dostaje inną datę, bo odebrał kto inny albo kolejka wyglądała inaczej. Kierownik ma w głowie model kolejki, którego nie ma nikt poza nim, a zamiast planować, odpowiada na pytania o terminy.
Podobny punkt wyjścia opisuję w studium dla Kocher+Beck Polska: prognoza terminu z systemu źródłowego nie uwzględniała kolejek, a handlowiec nie miał daty, którą potrafi uzasadnić. Panel, który tam zbudowałem, liczy termin z historii przelotów. Efektu przed i po nie mierzyłem, więc nie podaję, o ile terminy się poprawiły. Opis jest w studium przypadku.
Co zrobić bez wymiany systemu
Cztery kroki, od najtańszego. Pierwsze trzy możesz zrobić na eksporcie z ERP albo MES.
- Wyciągnij historię przelotów. Dla każdego zakończonego zlecenia potrzebujesz daty startu, daty zakończenia i wyrobu albo grupy wyrobów. Policz dni robocze. Zlecenia w toku zostaw z datą startu. Metodę na własnej tabeli sprawdzisz w kalkulatorze terminu realizacji, a wklejone dane zostają w przeglądarce.
- Policz obciążenie gniazd. Godziny operacji zaplanowane na tydzień dzielisz przez godziny, które gniazdo ma w tym tygodniu dostępne. Gniazdo powyżej 100% jest kandydatem na wąskie gardło. Kalkulator obciążenia maszyn i gniazd robi ten rachunek z tabeli zleceń. Nie widzi kolejek ani przezbrojeń i nie sprawdza terminów, więc pokazuje tylko, gdzie plan się nie mieści.
- Podawaj termin z poziomem pewności. Zamiast jednej daty z normy handlowiec podaje datę P80 z historii podobnych zleceń i wie, że w 2 z 10 takich zleceń czas był dłuższy. To wynik metody na historii, nie gwarancja.
- Porównuj obiecane z faktycznym. Zapisuj datę podaną klientowi i datę wysyłki. Po kilku tygodniach zobaczysz, czy P80 u Ciebie trzyma. Pomiaru, o ile ta metoda poprawia terminy, nie mam, więc zmierz to u siebie.
Gdy zlecenia i przeloty są zapisane w MES i ERP, całość liczy panel produkcji: termin z historii plus kolejka przed gniazdami, na danych z Twoich systemów, które zostają takie, jakie są. Panel niczego w nich nie zastępuje.
Kiedy potrzebny jest system APS
System APS zwykle układa kolejność operacji na gniazdach tak, żeby mieściły się w dostępnych godzinach, i z tego harmonogramu wylicza daty. Panel i kalkulatory takiego harmonogramu nie układają. Jeśli chcesz, żeby ktoś rozplanował wszystkie maszyny, to jest inne narzędzie i inny projekt.
APS zaczyna mieć sens, gdy czas zależy od kolejności zleceń na gnieździe, na przykład przy przezbrojeniach zależnych od sekwencji. Podobnie, gdy wąskich gardeł jest kilka i przesuwają się z tygodnia na tydzień, a historia przelotów nie opisuje już obecnego procesu, bo doszła maszyna albo zmieniła się technologia. Wymaga to zwykle utrzymywania danych: kalendarzy, norm i dostępności. Bez nich harmonogram jest równie nieaktualny jak data z ERP. Jeśli termin w Twojej firmie zawsze wynika z jednej operacji, wystarczy prostszy arkusz z kolejką przed nią.
Ile naprawdę trwają Twoje zlecenia?
Umów 30 minut i opisz jeden wyrób oraz gniazdo, przed którym zlecenia czekają najdłużej. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna. Powiem, czy Twoje dane wystarczą do liczenia terminu z historii i od czego bym zaczął.